Sociale veiligheid op het werk
Direct hulp nodig?
- Direct gevaar of geweld: bel 112.
- Geen spoed, maar wel de politie nodig, bijvoorbeeld voor aangifte van bedreiging: bel 0900-8844 (bron: Brandweer, bij nood bel 112).
- Speelt er ook geweld of onveiligheid thuis: bel Veilig Thuis gratis op 0800-2000, dag en nacht en anoniem als je wilt (bron: Veilig Thuis).
Sociale veiligheid op het werk betekent dat je je werk kunt doen zonder pesten, (seksuele) intimidatie, discriminatie, agressie of geweld. Je werkgever is volgens de Arbowet verplicht om beleid te voeren dat dit voorkomt of beperkt. Krijg je er toch mee te maken, dan meld je het bij je leidinggevende, de afdeling HR of een vertrouwenspersoon. Doet je werkgever er niets mee en leeft hij de arboregels niet na, dan kun je uiteindelijk een klacht indienen bij de Nederlandse Arbeidsinspectie.
Wat valt onder sociale veiligheid op de werkvloer?
De overheid noemt ongewenst gedrag op het werk een vorm van psychosociale arbeidsbelasting (PSA): werkomstandigheden die stress veroorzaken. Er zijn vier vormen van ongewenst gedrag (bron: Arboportaal, PSA):
- pesten
- agressie en geweld
- discriminatie
- (seksuele) intimidatie
Het gedrag hoeft niet van een collega te komen. Ook leidinggevenden en mensen van buiten, zoals klanten, cliënten en patiënten, kunnen pesten of intimideren.
Pesten is iets anders dan een eenmalig incident of een conflict: het is gedrag dat steeds terugkomt. Voorbeelden op de werkvloer zijn (bron: Arboportaal, pesten op het werk):
- iemand belachelijk maken of beledigen
- negeren, isoleren of buitensluiten
- roddelen of iemand online zwartmaken
- opzettelijk een verkeerde beoordeling geven
- intimidatie of fysieke agressie
Wat je werkgever regelt voor sociale veiligheid op het werk
Elke werkgever moet beleid voeren om psychosociale arbeidsbelasting te voorkomen of te beperken. Dat staat in artikel 3 van de Arbowet en artikel 2.15 van het Arbobesluit (stand oktober 2026, bron: Arboportaal, wat zegt de wet). Dat hoort bij het bredere arbobeleid, waar je meer over leest op de pagina veilig werken en de Arbowet. Arboportaal noemt onder meer deze maatregelen tegen pesten:
- duidelijk maken dat pestgedrag niet wordt geaccepteerd
- samen met de ondernemingsraad een beleid opstellen met gedragsregels en sancties
- een vertrouwenspersoon aanstellen en werknemers laten weten wie dat is
- een klachtencommissie instellen
- klachten vastleggen, zodat je het beleid daarop kunt aanpassen
- als werkgever zelf het goede voorbeeld geven
Een vertrouwenspersoon is niet wettelijk verplicht (stand oktober 2026, volgens Arboportaal), maar wel een manier om aan deze plicht te voldoen. Er ligt wel een wetsvoorstel dat werkgevers met 10 of meer werknemers verplicht een vertrouwenspersoon aan te wijzen; de Tweede en Eerste Kamer moeten daar nog over beslissen en een ingangsdatum is er nog niet (bron: Ondernemersplein). Besluit een werkgever er een aan te stellen, dan heeft de ondernemingsraad instemmingsrecht. Ook werknemers hebben een eigen verantwoordelijkheid: zij zorgen voor hun eigen veiligheid en die van anderen.
Wat je doet als je zelf wordt gepest of geïntimideerd
Arboportaal adviseert drie stappen:
- Maak duidelijk dat je het gedrag niet accepteert.
- Ga na of er meer collega’s zijn die hetzelfde meemaken met dezelfde persoon. Samen sta je sterker.
- Meld het gedrag altijd, bijvoorbeeld bij je leidinggevende, de HR-manager of een vertrouwenspersoon.
Schrijf daarnaast voor jezelf op wat er gebeurde, wanneer en wie erbij was. Met zo’n overzicht kun je je melding onderbouwen als het gedrag doorgaat. Gaat het om bedreiging of geweld, dan kun je ook aangifte doen bij de politie.
Wat je doet als je ziet dat een collega wordt gepest
Hoe meer mensen het pesten afkeuren, hoe groter de kans dat het stopt. Arboportaal noemt deze manieren om als collega te helpen:
- Steun de collega die wordt gepest en spreek de pester aan op het gedrag.
- Lach niet mee en beloon het gedrag niet.
- Zoek medestanders onder je collega’s.
Ook als omstander mag je naar de vertrouwenspersoon stappen.
Wat een vertrouwenspersoon wel en niet doet
Een vertrouwenspersoon is neutraal en onpartijdig, luistert, geeft advies en helpt je een passende oplossing te zoeken. Wat je vertelt, blijft vertrouwelijk: er geldt een geheimhoudingsplicht (bron: Arboportaal, vertrouwenspersoon). Een vertrouwenspersoon kan onder meer:
- eerste opvang bieden
- nagaan of een oplossing zonder formele klacht mogelijk is
- je begeleiden bij een klachtencommissie of een gesprek met de leiding
- doorverwijzen, bijvoorbeeld naar een mediator
Een vertrouwenspersoon geeft geen juridisch advies, neemt de regie niet over, spreekt niet namens jou en bemiddelt niet zelf. De vertrouwenspersoon kan iemand uit de eigen organisatie zijn of een externe vertrouwenspersoon, bijvoorbeeld via een arbodienst of brancheorganisatie.
Geen oplossing? Zo dien je een klacht in
Blijft het ongewenste gedrag doorgaan of doet je werkgever er niets mee, dan volg je de route die de Rijksoverheid noemt voor klachten over arbeidsomstandigheden (bron: Rijksoverheid):
- Bespreek de klacht met je werkgever of met de ondernemingsraad.
- Vraag je arbodienst of een arbodeskundige om onafhankelijk advies.
- Leeft je werkgever de arboregels dan nog steeds niet na, dien dan een klacht in bij de Nederlandse Arbeidsinspectie.
Die klacht gaat dus over de arboregels die je werkgever moet naleven, zoals het beleid tegen ongewenst gedrag. Voor het gedrag van een collega zelf zijn de vertrouwenspersoon en een klachtencommissie binnen je organisatie de eerste plek om aan te kloppen.
Wordt de situatie onveilig voordat die route is afgerond, bel dan meteen 112. Zet 112, 0900-8844 en 0800-2000 in je telefoon, samen met de andere belangrijke telefoonnummers, zodat je ze niet hoeft te zoeken als het misgaat.