Hoe ontstaat een bosbrand? Altijd op dezelfde manier: droge begroeiing komt in aanraking met iets dat heet genoeg is om haar aan te steken. In Europa is dat bijna altijd het werk van mensen. Ongeveer de helft van die branden ontstaat per ongeluk, bijvoorbeeld door een achtergelaten barbecue, een kampvuur of de uitlaat van een auto. De andere helft is aangestoken (bron: Wageningen University & Research).
Bliksem is de natuurlijke oorzaak, maar die speelt in Europa een veel kleinere rol. Een bosbrand voorkomen begint dus bij je eigen gedrag in de natuur. Onderaan lees je wat je doet als je toch een natuurbrand ziet.
Hoe ontstaat een bosbrand? De vier voorwaarden
Vuur in de natuur heeft vier dingen nodig (bron: NPO Kennis):
- Brandstof: planten en bomen.
- Hoge temperatuur en droogte: door warmte droogt de begroeiing uit.
- Een ontstekingsbron: iets of iemand die het vuur aansteekt, bewust of per ongeluk.
- Zuurstof: bij wind krijgt het vuur meer zuurstof en groeit de brand sneller.
Brandstof en zuurstof zijn er in een bos altijd. Het verschil zit in de droogte en in de ontstekingsbron. In vochtige jaren zijn er veel minder branden dan in droge jaren. Ook het soort bos telt mee, want naaldbomen zijn veel brandgevoeliger dan loofbomen (bron: Staatsbosbeheer).
De oorzaken van bosbranden op een rij
De meeste ontstekingsbronnen brengen mensen zelf mee het bos in. Dit zijn de oorzaken die de overheid en onderzoekers noemen:
- Een sigarettenpeuk die niet goed uit is.
- Een kampvuur of barbecue die is achtergelaten.
- Een geparkeerde auto in hoog, droog gras. De katalysator onder de auto wordt zo heet dat het gras vlam vat.
- Vonken van een remmende trein.
- Glas dat is achtergelaten. Een stukje glas waar de zon op schijnt kan al brand veroorzaken.
- Brandstichting.
- Blikseminslag.
De voorbeelden van de auto en het glas komen van Denk vooruit, de campagne van de Rijksoverheid over voorbereiden op noodsituaties. Alleen de laatste oorzaak in de lijst heeft niets met mensen te maken.
Kan een bosbrand spontaan ontstaan?
Nee: volgens onderzoekers ontstaat een natuurbrand door mensen of door bliksem. Hitte en droogte maken de begroeiing brandbaar, maar steken haar niet aan, ook niet tijdens een hittegolf (bron: Wageningen University & Research).
Wat wel bestaat is een brand zonder menselijke oorzaak: dan gaat het om bliksem bij onweer. In Europa zie je dat vooral in hoger gelegen gebieden, zoals de bergen. In het noorden van de Verenigde Staten veroorzaakt bliksem bijna de helft van de natuurbranden (bron: NPO Kennis).
Een brand die eenmaal woedt, kan wel zelf nieuwe branden laten ontstaan. Bij een hevige brand waaien vonken met de wind mee en die steken soms kilometers verderop nieuwe begroeiing aan. Dat heet vliegvuur. Heel grote branden maken zelfs hun eigen onweer, waarna de bliksem weer nieuwe brandhaarden veroorzaakt (bron: Wageningen University & Research).
Waarom het risico in Nederland toeneemt
Natuurbranden zijn van alle tijden, maar droogte is een extra risicofactor en droge jaren komen steeds vaker voor. Staatsbosbeheer verwacht dat Nederland door klimaatverandering vaker met langdurige droogte te maken krijgt. Daarmee stijgt de kans op brand in bos, heide en duinen.
De brandweer en natuurorganisaties geven het risico aan met twee fasen (bron: Brandweer):
- Fase 1, regulier natuurbrandgevaar: wees altijd voorzichtig met vuur in de natuur.
- Fase 2, verhoogd natuurbrandgevaar: wees extra alert op brand en vermijd vuur in de natuur.
Een bosbrand voorkomen: wat je zelf doet
Ongeveer de helft van de branden ontstaat door onvoorzichtigheid. Dat deel heb je zelf in de hand. Deze adviezen geeft Denk vooruit:
- Rook liever niet in een natuurgebied. Doe je het toch, maak je sigaret dan zorgvuldig uit en let op of er een rookverbod geldt.
- Houd je aan de regels voor barbecueën, kampvuren en vuurkorven.
- Gooi afval in de afvalbak, vooral glas.
- Parkeer je auto niet in hoog, droog gras.
- Parkeer niet op bospaden, want brandweerwagens hebben vrij baan nodig.
- Volg altijd de aanwijzingen van instanties op.
Dit doe je als je een natuurbrand ziet
Het grootste gevaar bij een natuurbrand is dat het vuur je insluit. Wacht daarom niet op hulp, maar breng jezelf in veiligheid. De brandweer adviseert het volgende:
- Vlucht naar een openbare weg, een groot verhard terrein of de bebouwde kom.
- Loop dwars op de brand. Komt het vuur uit het zuiden, ga dan naar het oosten of westen en niet naar het noorden, zodat de brand je niet inhaalt.
- Help anderen naar een veilige plek.
- Bel 112 en geef de plek zo precies mogelijk door, bijvoorbeeld met een wegwijzer als herkenningspunt.
Een grote natuurbrand leidt soms tot een evacuatie van omwonenden. In ons stappenplan voor een evacuatie staat wat je dan meeneemt en regelt. Het alarmnummer en andere nummers voor noodgevallen vind je bij de belangrijke telefoonnummers.
Een bosbrand heeft droogte en een vonk nodig. Aan de droogte verander je niets, aan de vonk wel: wie zijn peuk dooft, zijn afval meeneemt en bij droogte geen vuur maakt, haalt een van de twee grote oorzaken weg.