Onder het aanrecht, in de schuur en in de la met batterijen staan meer chemicaliën dan je denkt. Chemische schade ontstaat meestal op drie manieren: iemand ademt dampen in, een kind stopt iets in zijn mond of twee middelen worden gemengd. Ademt iemand dampen in, ga dan meteen naar frisse lucht. Heeft een kind een knoopcelbatterij of een bijtend middel ingeslikt, bel dan 112 of ga direct naar de spoedeisende hulp. Hieronder staan zeven middelen die je in huis vaak tegenkomt. Per situatie lees je wat je doet.
Wat is chemische schade?
Chemische schade is letsel door een stof die met je lichaam reageert. Dat gebeurt langs drie wegen: via je mond, via je longen of via je huid en ogen. Een bijtend middel kan brandwonden geven in mond, keel, slokdarm en maag. Dat letsel is niet altijd van buitenaf te zien (bron: Gezondheid en Wetenschap).
Vooral kinderen tussen 1 en 4 jaar lopen gevaar. Ze stoppen graag dingen in hun mond en zien het verschil niet tussen een fles schoonmaakmiddel en een fles frisdrank. Een middel met een felle kleur of een lekkere geur trekt ze extra aan (bron: Gezondheid en Wetenschap).
De 7 chemische gevaren in huis
1. Schoonmaakmiddelen
Denk aan bleek, allesreiniger, ontkalker, ontstopper, ovenreiniger en vaatwastabletten. Veel van deze middelen zijn bijtend: je herkent ze aan het gevarensymbool en de vermelding ‘bijtend’ op het etiket. Het grootste risico bij het schoonmaken is mengen. Bleek en een kalkoplosser samen in de wc-pot geven een chloorwolk. Die combinatie stond in 2014 bij het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum bij de meest gemelde ongelukken met huishoudmiddelen (bron: Radar, 2014). Ook ontstopper en soda zijn samen gevaarlijk.
Gebruik daarom altijd één middel tegelijk en spoel goed door voordat je een ander middel pakt. Bewaar bleek in de originele fles en giet het nooit over in een fles voor drinken of eten (bron: Antigifcentrum).
Ook bij Dasty, het schoonmaakmerk dat je bij Wibra koopt, hangt het gevaar af van het product. De lijn heeft onder meer een vlekkenverwijderaar met enzymen, een ontvetter, een wc-gel met bleekmiddel en een wc-gel ontkalker. Gebruik die twee wc-gels dus nooit na elkaar in dezelfde pot zonder goed door te spoelen. Lees bij elk product het etiket: daar staan de gevarensymbolen en de waarschuwingen voor dat specifieke middel.
2. Batterijen
Als volwassene sta je er misschien niet bij stil, maar batterijen kunnen voor kinderen levensgevaarlijk zijn. Vooral kleine knoopcelbatterijen zijn riskant. Kinderen halen ze uit afstandsbedieningen, verpakkingen en muziekkaarten. Blijft zo’n batterij in de slokdarm steken, dan kan hij binnen twee uur ernstige schade geven (bron: Consumentenbond).
Denk je dat je kind een batterij heeft ingeslikt? Geef dan niets meer te eten of te drinken en ga direct naar de spoedeisende hulp, ook als je kind nergens last van heeft. Kies voor speelgoed met een batterijklepje dat alleen met een schroevendraaier of muntje opengaat.
3. Waspoeder en ander poeder
Poeder zoals waspoeder, schuurpoeder of talkpoeder stuift makkelijk op. Wie het inademt, krijgt het fijne stof in neus, keel en luchtwegen. Schep poeder daarom rustig en houd de doos dicht als je hem niet gebruikt. Let ook op wascapsules met vloeibaar wasmiddel: het aantal meldingen van vergiftiging door vloeibaar wasmiddel bij kinderen verdubbelde in 2012 bijna, en volgens het NVIC leken die capsules daarin een rol te spelen (bron: Radar, 2014). Vaatwastabletten en -pods zijn bovendien bijtend. Ze horen dus allebei hoog in de kast.
4. Weekmakers in plastic
Weekmakers maken plastic soepel. Voor de bekendste groep, ftalaten, geldt in speelgoed een wettelijke grens van maximaal 0,1 gewichtsprocent, omdat kleine kinderen op speelgoed sabbelen en de stof zo binnenkrijgen. Toch vond de NVWA in 2015 en 2017 poppen waarin die grens ver werd overschreden (bron: NVWA, 2018). Koop zacht plastic speelgoed voor jonge kinderen daarom bij een winkel die aan de Europese regels moet voldoen.
5. Verf en andere klusmaterialen
Verf, beits, lijm en verfafbijt geven oplosmiddelen af. Zorg bij klussen binnen altijd voor frisse lucht en zet een raam en deur tegenover elkaar open. Bewaar restjes in de originele verpakking, goed afgesloten en buiten bereik van kinderen.
6. Brandstoffen
Een fles petroleum, lampenolie of spiritus staat in veel schuren. De dampen geven hoofdpijn als je ze inademt. Brand je zulke brandstof binnen, bijvoorbeeld in een petroleumkachel, dan ontstaat bij onvolledige verbranding koolmonoxide, een giftig gas dat levensgevaarlijk is. Brandstof vat bovendien snel vlam, dus houd hem ver van open vuur en kaarsen, net als bij andere oorzaken van brand in huis.
7. Spuitbussen
Denk aan haarlak, ovenreiniger of purschuim. In een spuitbus zit naast de werkzame stof altijd een drijfgas. Dat gas en de nevel adem je makkelijk in, zeker in een kleine ruimte zonder raam. Spuit daarom in een geventileerde ruimte en nooit richting je gezicht.
Is bleek of chloor inademen gevaarlijk?
Een beetje bleek ruiken tijdens het schoonmaken is meestal niet gevaarlijk. Huishoudbleek dat klaar is voor gebruik bevat minder dan 5% natriumhypochloriet. Het risico op ernstige klachten is daarbij beperkt (bron: Antigifcentrum). Dat verandert als je bleek mengt met een ander middel, het lang of in grote hoeveelheden gebruikt of een geconcentreerd product pakt, zoals chloor voor het zwembad.
Chloordamp prikkelt ogen, neus en keel en maakt je aan het hoesten. Verlaat dan meteen de ruimte en ga naar buiten. Meestal zakken de klachten in de frisse lucht snel. Mensen met astma hebben soms extra medicijnen nodig (bron: Radar, 2014).
Wat doe je bij een ongeluk met chemicaliën?
Blijf rustig en zorg eerst voor je eigen veiligheid. Daarna volg je deze stappen (bron: Gezondheid en Wetenschap):
- Zet ramen en deuren wijd open en sluit de verpakking af.
- Breng het slachtoffer naar frisse lucht, maar alleen als je jezelf daarmee niet in gevaar brengt.
- Heeft iemand een bijtend middel ingeslikt, spoel dan voorzichtig de mond met water en laat hem niet braken, want dat kan de schade verergeren.
- Geef geen melk.
- Houd de verpakking bij de hand, zodat je weet welk middel het was.
- Bel 112 als het slachtoffer bewusteloos is, moeilijk ademt, moeilijk slikt of achteruitgaat.
Heeft iemand lichte of nog geen klachten, bel dan je huisarts of de huisartsenpost voor advies. Wacht daar niet mee tot er klachten komen. Zet dat nummer naast 112 en de andere belangrijke telefoonnummers op een vaste plek. Een bijtend middel op de huid geeft letsel dat je behandelt als een brandwond. En wie vooraf de basis van EHBO voor kinderen kent, handelt bij zo’n ongeluk sneller.
Chemische schade in huis voorkomen
De meeste ongelukken voorkom je met een paar vaste gewoontes:
- Berg schoonmaakmiddelen, wascapsules, vaatwastabletten en batterijen hoog op of in een kastje met een kinderslot.
- Bewaar elk middel in de originele verpakking, met het etiket erop.
- Gebruik nooit twee schoonmaakmiddelen tegelijk.
- Gebruik bijtende middelen alleen als je kind niet in de buurt is.
- Zorg voor frisse lucht bij schoonmaken, klussen en spuiten.
Vooral onder het aanrecht staan veel van deze middelen bij elkaar, vlak bij het eten. Een kinderslot op dat kastje hoort daarom bij veiligheid in de keuken. Eén kastje hoger kan al het verschil maken tussen een gewone middag en een rit naar de spoedeisende hulp.


